Hallo Spaceboy (brief aan David Bowie)

In de vorm van papier werp ik deze brief overdrachtelijk in de lucht, waar de ferme januariwind hem bij jou doet belanden, ergens in het universum. Want dat jouw ziel in de kosmos verkeert, daarover twijfel ik niet. De verwijzingen in talrijke nummers uit je oeuvre – Hallo Space Boy, Space Oddity, Star Man, Black Star – naar die onmetelijke ruimte zijn te talrijk om er niet van overtuigd te zijn dat je daar nu verkeert, in wat voor vorm dan ook. Je had bovendien een vooruitziende blik - daar kom ik zo op terug.
 
Waar te beginnen nu er tien jaar zijn verstreken sinds jouw stoffelijke verschijning ophield te bestaan en ons daarmee verweesd achterliet? Er is zonder jou een decennium verlopen hier in het ondermaanse. Ik moet bekennen dat er gedurende die periode weken voorbij zijn gegaan waarin ik niet aan je heb gedacht. En dat baart me zorgen want het laatste dat ik wil is dat je verdwijnt in de vergetelheid. Deze mijlpaal, het gegeven dat je tien jaar geleden bent vertrokken van hier, dwingt me om jou weer dichtbij te voelen en je weer eventjes een plek in de schijnwerpers te gunnen.

Het gaat hier allesbehalve goed op aarde, David. Daar valt veel over te zeggen maar laat ik het beperken tot internet en een onzichtbare kracht die ons de laatste jaren in zijn macht heeft gekregen: algoritmen. Ze bepalen niet alleen het ritme van ons bestaan, wat we zien maar ook wat we geloven. En ons in het ergste geval ertoe brengen anderen naar het leven te staan met wie we evengoed in vrede zouden kunnen samenleven. De onvolprezen schrijver Yuval Noah Harari stelt in zijn nieuwste boek Nexus dat we in een tijdperk zijn beland waarin waarheid en feiten hun maatschappelijke bindende kracht verliezen. Niet omdat mensen ineens geen toegang meer hebben tot feiten maar omdat informatienetwerken fundamenteel zijn veranderd.
David, jij zag meer dan 25 jaar geleden al wat ons boven het hoofd hing:

‘I think that the potential of what the internet is going to do to society, both good and bad, is unimaginable. I think we’re actually on the crusp of something exhilarating and terrifying.’ (David Bowie bij Jeremy Paxman, BBC Newsnight, 1999.)

Terrifying is het inmiddels zeker, David. En hoe profetisch klinkt ook met terugwerkende kracht het nummer dat je al zo’n dertig jaar geleden schreef: I’m Afraid Of Americans. Misschien ben je alwetend op de plek waar je nu verkeert en vertel ik je niks nieuws. Mocht dat niet zo zijn, dan praat ik je even bij: onze voormalige politieke bondgenoten aan de overkant van de Atlantische Oceaan hebben zich tegen Europa gekeerd en er geen geheim van gemaakt dat ze de Europese Unie ondermijnen. Een beangstigende ontwikkeling die wordt aangewakkerd door een onberekenbare, narcistische president die al twee keer is gekozen sinds jij het leven liet. Een bejaarde man die Amerika in no time verandert van een democratische rechtsstaat in een autocratie met fascistische trekjes. Philip Roth’s The Plot Against America, het what if? - verhaal uit het boek waarvan ik vermoed dat je het gelezen hebt, is werkelijkheid geworden. Terwijl ik deze brief schrijf, heeft hij zijn nieuwste schurkenstreek uitgehaald door een soeverein land binnen te vallen en de president - weliswaar een dictator pur sang - onder valse voorwendselen te laten ontvoeren.  

Met I’m Afraid Of Americans bracht je destijds niet letterlijk angst voor Amerikanen tot uitdrukking. Ik heb begrepen dat het nummer gaat over een existentiële angst voor wat een machtige, dominante cultuur kan doen met individuen en samenlevingen. Het punt is dat dit exact is waar we zijn beland met de wereld. Weer die vooruitziende blik van je.

Had jij nog geleefd David, had jij ons dan troost kunnen bieden? Troost, natuurlijk in de eerste plaats in de vorm van muziek die je nog had kunnen schrijven en uitvoeren als de kanker jou er niet voortijdig onder had gekregen. En je hopelijk nog tot ver na je tachtigste in de nabijheid van je meest dierbaren, je vrouw Iman en je dochter Alexandria had kunnen verkeren. Maar ook troost in de vorm van wijze, en andermaal profetische woorden waaruit we dit keer als Earthlings juist hoop hadden kunnen putten voor de toekomst.

Laat ik vooral niet vergeten te zeggen dat ik je mis David. Ik mis je stem, je dictie, je onnavolgbare talent om ons te verrassen met nieuwe muzikale wegen die je in wist te slaan en met een nieuwe stijl. En bovendien mis ik je humor en je charme. We zullen het moeten doen met je artistieke nalatenschap en natuurlijk besef ik dat die eindig is.
Daarom zit er niets anders op om je te vragen of je in de vorm die je nu hebt aangenomen iets voor ons nederige aardbewoners kunt betekenen: mocht het in je vermogen liggen om vanuit het universum de zaken hier een beetje ten goede te kunnen laten keren, dan nodig ik je nadrukkelijk uit dat te doen. (Ik zie in gedachten voor me hoe je dat met een gracieuze vingerknip doet.)

Dank alvast my dearest Black Star, het ga je goed op je eeuwige reis, floating in a tin can of anderszins.

Olaf